Vì sao cả 12 cụm công trình nghiên cứu về văn học bị loại?

Thật bất ngờ. Đó là tâm trạng của hầu hết các thành viên Hội đồng chuyên ngành lĩnh vực khoa học nghiên cứu văn học và 12 nhà khoa học ở lĩnh vực này (đã được Hội đồng chuyên ngành đề nghị Hội đồng Nhà nước xét tặng giải thưởng, trong đó nhiều người được 100% số phiếu bầu), khi đọc được Thông báo đăng tải trên báo Nhân dân về kết quả của Hội đồng Nhà nước đề nghị xét tặng giải thưởng Hồ Chí Minh và giải thưởng Nhà nước cho các công trình/ cụm công trình (CT/CCT).

Bất ngờ vì, cả 12 cụm công trình mà Hội đồng chuyên ngành đề cử Hội đồng Nhà nước xét tặng giải thưởng đều bị loại, trong khi kết quả đề nghị của Hội đồng Nhà nước chủ yếu là các CT/CCT ở lĩnh vực khoa học công nghệ, kỹ thuật, ứng dụng, vắng bóng các CT/CCT ở lĩnh vực khoa học nghiên cứu văn học?

Bất ngờ vì, cả 12 nhà khoa học ở lĩnh vực nghiên cứu văn học đều đã hoạt động, cống hiến cho khoa học xã hội nhân văn từ 40 đến 60 năm. Và có nhiều công trình khoa học đã được công bố.

Việc Hội đồng Nhà nước loại cả 12 nhà khoa học ở lĩnh vực nghiên cứu văn học sẽ không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của họ mà còn phần nào tác động tiêu cực đến cả đội ngũ, lực lượng hoạt động trên lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.

Bất ngờ vì, trong 23 thành viên Hội đồng Nhà nước có tới 19 thành viên là cán bộ thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật công nghệ, chỉ có 4 thành viên là đại diện cho lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, là chủ tịch Hội đồng ngành.

Theo ý kiến nhận xét của một nhà khoa học thì, các thành viên của Hội đồng Nhà nước thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, công nghệ… phần lớn đều là các nhà khoa học có uy tín, song về khách quan và do nghề nghiệp chuyên sâu nên có lẽ, nhiều thành viên của hội đồng đã không nắm được tính đặc thù và sự cống hiến của khoa học xã hội và nhân văn.

Một số ý kiến cho rằng, lấy tiêu chí của khoa học tự nhiên để áp đặt cho khoa học xã hội, chẳng hạn như yêu cầu phải có bản dịch công trình ra tiếng nước ngoài để nước ngoài đánh giá… là không thực tế và khách quan.

Việc Hội đồng Nhà nước phủ nhận toàn bộ kết quả bỏ phiếu của ba cấp (cơ sở, viện hàn lâm khoa học xã hội VN, chuyên ngành) là không tôn trọng kết quả từ ba cấp, nơi am hiểu giá trị của những cụm công trình. Hơn nữa, nếu lấy theo kết quả bỏ phiếu của các thành viên Hội đồng Nhà nước, e rằng, chỉ với 4 thành viên đại diện cho lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn (chiếm thiểu số), khó có được sự công bằng, khách quan trong đánh giá.

12 cụm công trình bị Hội đồng Nhà nước loại đều tập trung ở lĩnh vực nghiên cứu văn học. Như cụm công trình của PGS Vũ Đức Phúc với “Những vấn đề về tư tưởng về lịch sử văn học Việt Nam”; PGS,TS Đinh Xuân Dũng với “ Văn học và văn hóa: Tiếp nhận và suy nghĩ”; PGS,TS Nguyễn Ngọc Thiện với “Lý luận phê bình và đời sống văn chương”…

Đặc biệt có hai nhà khoa học nữ đã có nhiều cống hiến, đã có những công trình nghiên cứu khoa học đã được công bố, như PGS,TS Lê Thị Đức Hạnh với cụm công trình: “Văn học hiện đại Việt Nam và Nguyễn Công Hoan”; PGS,TS Nguyễn Thị Thanh Vân với “ Văn học thiếu nhi Việt Nam”…

Thật đáng tiếc, nếu như các cụm công trình nghiên cứu về lĩnh vực văn học bị Hội đồng Nhà nước loại lần này, trong khi các nhà khoa học đã ở tuổi “xưa nay hiếm”, liệu rằng, thế hệ nhà khoa học trẻ có đủ bề dày để tập trung chuyên sâu nghiên cứu về lĩnh vực văn học?

Nhìn vào kết quả tuyển sinh đại học hàng năm thì chúng ta không thể không lo ngại sự mai một ở lĩnh vực nghiên cứu văn học?

Không thể phủ nhận hiệu quả của những công trình nghiên cứu có tính ứng dụng cao trong lĩnh vực khoa học công nghệ, kỹ thuật, nhưng những giá trị của công trình nghiên cứu ở lĩnh vực văn học thì không thể “1 cộng 1 là bằng 2” được.

Không thể không lo ngại như nhà lý luận phê bình văn học Trần Đình Sử đã đặt câu hỏi rằng “Nghiên cứu văn học Việt Nam đã và đang ở đâu, rồi sẽ đi về đâu”?. Ông nhấn mạnh đến vai trò chủ thể của nhà nghiên cứu văn học.

Đó là “Sự giao lưu nghiên cứu văn học dù rộng rãi thế nào, tự nó cũng không thể làm nên được nền nghiên cứu văn học, nếu thiếu đi vai trò của nhà nghiên cứu. Muốn có nghiên cứu văn học thì phải có người nghiên cứu văn học.

Nhà nghiên cứu văn học phải là nhà chuyên môn, chuyên nghiệp chứ không phải là những người làm công tác tư tưởng, một ca sĩ trong dàn đồng ca. Muốn thế, họ phải chuẩn bị, được tự chủ xây dựng cho mình một hành trang, tìm cho mình một chỗ đứng, một lối đi. Đó là những tiền đề cần thiết làm nên một nền nghiên cứu văn học đáp ứng những nhu cầu mới…”.

Với thực tế này, rất cần một phương án hợp lý để kịp thời xem xét lại 12 trường hợp nêu trên.

Sách tư liệu về Sài Gòn sử dụng ảnh chế, Cục Xuất bản nói gì?

Trước sự việc cuốn sách ảnh “150 năm hình bóng Sài Gòn” của NXB Trẻ bị “tố” sử dụng ảnh chế, cắt ghép trên mạng; ông Chu Văn Hòa, Cục trưởng Cục Xuất bản cho rằng “ đây là sơ suất rất đáng tiếc!”

"150 năm hình bóng Sài Gòn” là tập sách ảnh về thành phố Sài Gòn từ năm 1863 đến những hình ảnh mới chụp năm 2013. Tác giả của cuốn sách là nghệ sĩ nhiếp ảnh Tam Thái, ngoài những hình ảnh tư liệu do tác giả sưu tầm thì một phần trong cuốn sách là những bức ảnh của ông.

Cuốn sách được giới thiệu là “tập sách quý và hiếm, một tài liệu bổ ích để hiểu thêm về sự hình thành và phát triển của Sài Gòn - TPHCM qua 150 năm”, do NXB Trẻ phát hành năm 2015.

Tuy nhiên, ngày 9/8 trên mạng xã hội xuất hiện một số hình ảnh trong tập sách và có ý kiến cho rằng tập sách ảnh có sử dụng ảnh chế, bị cắt ghép. Hai bức ảnh về dòng người di tản ở sự kiện 30/4/1975 chen nhau trèo lên nóc tòa nhà, trên đường Thống nhất để được trực thăng trở đi. Trong đó, bức ảnh thứ hai mô tả chiếc thang dã chiến quá đầy đã bị người dùng chân đạp văng ra khiến một số người rơi tự do… bị tố là ảnh cắt ghép.

Bức ảnh bên phải trong cuốn sách có chú thích "Nhưng khi đã quá đầy..." là bức ảnh bị tố là ảnh chế, cắt ghép (Ảnh: Lao Động)

Ngày 11/8, họa sĩ thiết kế Trương Huyền Đức đã lên tiếng trên mạng xã hội nhận mình là tác giả bức ảnh chế. Anh thể hiện sự bức xúc, cho rằng NXB Trẻ không cẩn thận trong khâu kiểm duyệt, đã sử dụng bức ảnh chế của nhóm anh khi chưa xin phép. Theo họa sĩ Trương Huyền Đức, bức ảnh chế lấy ý tưởng từ cú đá của một nhân vật trong bộ phim “300 chiến binh” và nhóm anh cắt ghép chỉ với mục đích “vui”.

Trước phản hồi từ độc giả về bức ảnh nghi là ảnh cắt ghép, ông Nguyễn Minh Nhựt, Giám đốc NXB Trẻ đã ký quyết định tạm dừng phát hành quyển sách ảnh trên của tác giả Tam Thái trên toàn quốc để chờ giải trình từ người biên tập và tác giả.

Bức ảnh được người nhận tác giả cho rằng lấy ý tưởng từ bộ phim "300 chiến binh".

Trao đổi với phóng viên Dân trí ngày 13/8, ông Chu Văn Hòa, Cục trưởng Cục Xuất bản cho rằng việc một cuốn sách ảnh rất có giá trị về mặt tài liệu lịch sử như thế mà để “lọt” một bức ảnh không xác thực là “sơ xuất rất đáng tiếc!”.

“Đây là cuốn sách rất có ý nghĩa, một tài liệu bổ ích để hiểu thêm về sự hình thành và phát triển của Sài Gòn - TPHCM qua 150 năm. Để xảy ra sự việc “lẫn” một bức ảnh cắt ghép, ảnh chế trên mạng vào cuốn sách làm ảnh hưởng tới giá trị của cuốn sách. Đây là sơ xuất đáng tiếc từ phía tác giả cũng như khâu biên tập cuốn sách”, ông Chu Văn Hòa nói.

Tuy nhiên, việc nhanh chóng xử lý vụ việc, cho tạm dừng phát hành sách để chờ thẩm định lại nội dung, yêu cầu biên tập và tác giả cuốn sách giải trình của lãnh đạo NXB Trẻ, theo ông Chu Văn Hòa là thái độ cầu thị, thể hiện trách nhiệm của đơn vị phát hành sách trước độc giả.

Ông Chu Văn Hòa cho biết, phía Cục Xuất bản sẽ chờ kết luận chính thức của NXB Trẻ về vụ việc.

Nơi những tác phẩm của Lưu Quang Vũ thăng hoa

Cùng với kịch, Lưu Quang Vũ còn nổi tiếng với những vần thơ trong sáng, tha thiết. Điều đặc biệt là hầu hết những bài thơ ấy, những vở kịch ấy đều được ông viết ở ngôi nhà 96A Phố Huế, Hà Nội, một căn phòng 6 mét vuông và trên một cái bàn gỗ chỉ đủ kê một quyển vở. Ngôi nhà bây giờ vẫn còn nguyên vẹn dấu tích của ông với những ký ức không thể nào quên...

“Lưu Quang Vũ, chúng em nhớ anh!” Nhớ Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh: Buồn vui một thuở ‘Lưu Quang Vũ - Người trong cõi nhớ’

Nhà thơ Lưu Quang Vũ nổi tiếng là một kịch tác gia "tài hoa bạc phận", ông ra đi trong một tai nạn ôtô cùng với vợ con khi chỉ ngoài 40 tuổi, nhưng ông đã để lại một gia tài gần 50 vở kịch và hầu hết các vở kịch của ông đều được các đoàn kịch dựng thành công dưới sự chỉ đạo của nhiều đạo diễn nổi tiếng như: Hồn Trương Ba da hàng thịt, Lời thề thứ 9, Bệnh sĩ, Khoảnh khắc và vô tận, Ông không phải bố tôi, Tôi và chúng ta, Tin ở hoa hồng, Nàng Sita...

Gia đình Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh và ba con.

Cùng với kịch, Lưu Quang Vũ còn nổi tiếng với những vần thơ trong sáng, tha thiết. Điều đặc biệt là hầu hết những bài thơ ấy, những vở kịch ấy đều được ông viết ở ngôi nhà 96A Phố Huế, Hà Nội, một căn phòng 6 mét vuông và trên một cái bàn gỗ chỉ đủ kê một quyển vở. Ngôi nhà bây giờ vẫn còn nguyên vẹn dấu tích của ông với những ký ức không thể nào quên...

Nhà phê bình Lưu Khánh Thơ, em ruột nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ, là người có một thời gian dài sống cùng anh trai và chị dâu trong ngôi nhà này. Dù bây giờ căn phòng nhỏ ấy không còn ai sống ở đó vì nó quá cũ và ọp ẹp, nhưng đây vẫn là một không gian đầy ắp kỷ niệm đối với gia đình chị. Suốt một thời gian dài, ngôi nhà 96A Phố Huế là nơi trú ngụ của gần 30 gia đình văn nghệ sĩ. Nhà 96A là một chung cư 4 tầng, tọa lạc ngay trước cửa chợ Hôm.

Trước 1954, nó thuộc sở hữu của nhà tư sản Lê Cường và có tên gọi là Lục Quốc - một khách sạn và nhà hàng ăn nổi tiếng thời đó. Sau giải phóng thủ đô, Lục Quốc thành tài sản của Nhà nước và được giao cho Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật quản lý. Hội đã phân cho một số văn nghệ sĩ dùng làm nhà ở.

Nhà phê Bình Lưu Khánh Thơ kể lại: "Năm 1959 gia đình tôi chuyển về đây. Khi đó cha tôi - nhà viết kịch Lưu Quang Thuận đang làm việc ở Ban Văn nghệ, Đài Tiếng nói Việt Nam và anh Lưu Quang Vũ của tôi mới hơn 10 tuổi. Thời gian đầu các hộ gia đình chỉ ở tầng 2, tầng 3. Tầng 1 dùng để làm bếp, khu máy nước và chỗ để xe đạp. Tầng 4 dùng làm câu lạc bộ nghệ sĩ, có sân khấu để biểu diễn, có căngtin bán cà phê, có sàn nhảy… là nơi gặp mặt của giới văn nghệ sĩ ở Hà Nội và ở cả các nơi khác về. Đặc biệt hồi đó các nhà văn miền Nam tập kết như Nguyễn Quang Sáng, Đoàn Giỏi… thường hay có mặt ở đó. Nhiều đoàn văn công đã tập dượt tiết mục ở hội trường này. Về sau do nhu cầu cấp bách nên cơ quan Hội đã ngăn hội trường thành những căn phòng nhỏ bằng gỗ dán để làm nhà ở cho cán bộ. Vậy là dân số của nhà 96A ngày càng đông vui tấp nập, bởi ngày đó chưa có chính sách "sinh đẻ có kế hoạch" nên phần lớn các gia đình văn nghệ sĩ đều đông con. Lũ trẻ nhỏ chúng tôi đã lớn lên và được hít thở bầu không khí nghệ thuật ngay từ hồi còn thơ bé. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý còn sáng tác riêng cho bọn trẻ trong khu tập thể một bài "nhà ca". Nhiều năm rồi mà tôi vẫn còn nhớ điệp khúc: "Nhà 96 các cháu rất ngoan/ Mỗi khi lên cầu thang thì đi nhẹ bước/ Khi xuống bếp lấy nước thì không làm bẩn nhà/ Ấy thế mới gọi là/ là các cháu ngoan/ Ấy thế mới gọi là/ là các cháu ngoan". Bài hát này khi được chọn đi biểu diễn văn nghệ ở khu phố đã giành được giải nhất. Bọn trẻ trong khu nhà tập thể hễ đứa nào có chút năng khiếu ca nhạc đều trở thành hạt nhân văn nghệ của trường, của lớp vì được toàn các nhạc sĩ tên tuổi "hoà âm luyện giọng". Từ sau 1975, cư dân nhà 96A thay đổi nhiều. Một số người chuyển vào Sài Gòn sinh sống. Nhiều căn phòng được chuyển nhượng cho người khác. "Cố thủ" ở đó chỉ còn vợ chồng nhạc sĩ Văn Ký và mẹ tôi - bà Vũ Thị Khánh. Cha tôi đã mất từ năm 1981. Mẹ tôi sống cùng gia đình anh chị Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh".

Cũng chính tại căn phòng này, hàng trăm bài thơ của hai người và hàng chục vở kịch của Lưu Quang Vũ ra đời như: "Hồn Trương Ba da hàng thịt", "Lời thề thứ 9", "Bệnh sĩ", "Khoảnh khắc và vô tận", "Ông không phải bố tôi", "Tôi và chúng ta", "Tin ở hoa hồng", "Nàng Sita"... Một trong những vở kịch nổi tiếng là vở kịch "Tôi và chúng ta", vở kịch được viết từ nguyên mẫu là người cận vệ Bác Hồ - huyền thoại Tạ Đình Đề. Năm 1970 khi nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ rời quân ngũ trở về.

Đó là những năm tháng cực kỳ khó khăn trong cuộc sống của ông. Đất nước đang có chiến tranh. Hoàn cảnh của Lưu Quang Vũ gặp nhiều long đong vất vả. Gia đình riêng đổ vỡ, con trai còn nhỏ, công ăn việc làm chưa có.

Đó là thời điểm thật bi đát. Lưu Quang Vũ mệt mỏi và buồn bã, không chỉ vì phải vật lộn với cơm áo gạo tiền mà còn vì thất vọng và lúng túng trong việc xác định hướng đi và niềm tin vào bản thân mình. Giữa lúc đó, như một cơ duyên, ông Vạn Lịch - khi đó là Chánh Văn phòng Tổng cục Đường sắt - bạn của ông, đã giới thiệu Lưu Quang Vũ đến gặp Tạ Đình Đề.

Người đã chỉ huy đội biệt động Hà Thành thời kỳ năm 1947 - 1949. Ông là người có tài xuất quỷ nhập thần, đã lập nên những chiến công thầm lặng, vô cùng oanh liệt. Được sự giới thiệu của bác Vạn Lịch, Lưu Quang Vũ rất háo hức đến Xưởng dụng cụ cao su Đường sắt làm quen với Tạ Đình Đề và được ông nhận vào làm việc.

Thời gian làm việc tuy không dài nhưng tính cách, con người, những suy nghĩ và việc làm mới mẻ của Tạ Đình Đề đã để lại những ấn tượng đậm nét trong lòng Lưu Quang Vũ. Và điều quan trọng hơn là chính hình ảnh Tạ Đình Đề đã trở thành nguyên mẫu để Lưu Quang Vũ sáng tạo nên hình ảnh Giám đốc Hoàng Việt trong vở kịch nổi tiếng "Tôi và chúng ta".

Đó là vở kịch được viết trên một chiếc bàn nhỏ chỉ đủ để kê một quyển sổ trong căn phòng 6 mét vuông. Mùa đông cũng như mùa hè, góc bàn đó là nơi dành riêng cho Lưu Quang Vũ ngồi để viết. Sau nay, vở diễn đã được Huy chương Vàng tại Hội diễn Sân khấu 1985 và trở thành hiện tượng sân khấu những năm 80 của thế kỷ trước, với kỷ lục công diễn hơn một tháng liền tại Nhà Văn hóa Lao động thành phố Hồ Chí Minh.

Giá sách trong căn phòng của vợ chồng Lưu Quang Vũ.

Các buổi diễn luôn bị ngắt quãng bởi những tràng vỗ tay hoan hô đầy phấn khích của khán giả. Và còn một điều ít ai biết được là sự ám ảnh về nỗi oan khiên dẫn đến tù tội của Tạ Đình Đề còn là động lực để Lưu Quang Vũ viết nên vở kịch "2.000 ngày oan trái" sau này cũng trong chính ngôi nhà 96A Phố Huế.

Biên tập viên Lưu Minh Vũ, con trai của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ và người vợ đầu tiên, diễn viên Tố Uyên, chia sẻ: Thỉnh thoảng anh vẫn phóng xe máy về căn nhà nhỏ sáu mét vuông ở 96A Phố Huế, như để được sống lại những ngày ấu thơ.

Ngày ấy Hà Nội rất ít nhà tầng, mỗi lần xem giờ là anh leo lên sân thượng tầng bốn nhìn về Bưu điện Bờ Hồ, nơi có chiếc đồng hồ to tướng. Nhà chật, mùa hè nóng bức bố con anh vẫn thường leo lên sân thượng trải chiếu nằm ngủ, những hôm trời đổ cơn giông lại lọ mọ cuốn chiếu giữa đêm.

Hồi ấy bố mẹ anh đã chia tay nhau, nhưng do hoàn cảnh không dễ mua một căn hộ nơi khác, nên vợ chồng cũ - mới vẫn cứ phải chấp nhận cảnh chung đụng nhau hàng ngày, như mỗi lần đi làm, xuống tầng một xách nước, hay đổ rác. Mẹ anh - diễn viên điện ảnh Tố Uyên (từng nổi tiếng qua vai diễn ngày trẻ trong phim "Con chim vành khuyên") sống trong căn phòng cũ của Lưu Quang Vũ ở tầng hai.

Bố anh, má Quỳnh, bé Mí (con chung của hai người) và anh sống ở tầng ba, trong căn hộ chỉ vẻn vẹn sáu mét vuông của nhà thơ Xuân Quỳnh được phân. Người chồng cũ và con trai riêng của Xuân Quỳnh thì sống ở tầng bốn.

Nghe Minh Vũ kể, tôi cứ băn khoăn, không biết Hà Nội bây giờ còn có khu tập thể nào như thế không? Và có gia đình nào sống được cảnh như thế hay không? Phải đến năm 1977, nghĩa là sau hơn 5 năm phải sống như thế, nghệ sĩ Tố Uyên mới có một chỗ ở mới, và chuyển đi nơi khác.

Nhà báo Lưu Minh Vũ và nhà phê bình Lưu Khánh Thơ.

"Nói riêng về vật chất thì chúng tôi đã sống một thời kỳ khó khăn, trong cái khó khăn chung của đất nước. Bữa cơm thường có những món rất "kinh điển" như lạc, nhộng. Có thịt thì quý lắm lắm. Về sau, bố tôi bắt đầu sáng tác kịch và nổi tiếng, cuộc sống khá hẳn lên. Thỉnh thoảng cả gia đình lại đưa nhau đi ăn tươi.

Bố tôi tính rộng rãi, thoáng đạt, thậm chí bốc đồng. Nhiều khi má nấu cơm rồi, thức ăn có rồi, nhưng ông lại hứng chí đi mua ít thịt gà cho con. Nhìn các con ăn là bố thấy hạnh phúc. Tôi nhớ mãi cái ngày ba anh em được đưa ra bến Phà Đen chơi. Hôm đó bố tôi vừa lĩnh một khoản nhuận bút lớn, khao cả nhà một bữa thịt chó ở phố Lê Quý Đôn. Tôi cầm nguyên cái đùi mà ăn, sung sướng lắm. Cả ba đứa đều sung sướng.

Chi tiết xuống bến Phà Đen chơi được má tôi đưa vào truyện ngắn nổi tiếng của bà, "Bến tàu trong thành phố". Nhân vật Trung Hà và Hưng là anh Tuấn Anh (con trai riêng của nữ sỹ Xuân Quỳnh-NV) và tôi. Bây giờ, tôi vẫn thỉnh thoảng mơ tới những ngày thơ ấu. Tôi mơ thấy bố, má tôi, thấy ngôi nhà 96A phố Huế. Tôi đã lấy vợ, sinh con, chuyển đến nhà mới 10 năm rồi, nhưng không một lần mơ thấy nhà mới. Tôi chỉ mơ thấy tập thể 96A phố Huế và ký ức thời xa xưa của tôi, lẫn lộn, mơ hồ, như một đám mây".

Nhà phê bình Lưu Khánh Thơ cũng ngậm ngùi khi nói về ngôi nhà cũ: "Gia đình tôi có ba thế hệ sống ở nhà 96A. Bốn đứa cháu nội của cha mẹ tôi đã ra đời ở đây. Chúng đã chuyển đi nơi khác từ lâu, nhưng hình ảnh ngôi nhà thân thuộc vẫn trở về trong những giấc mơ, trong những câu chuyện gắn với ký ức tuổi thơ và trong những bài thơ tuổi nhỏ: "Em nhớ không? Có thời gian chúng mình sống với Bà/Mùi ngô nướng thơm những chiều đông giá/Tàu điện gỡ đi rồi nhưng chuông mãi vang xa… (Lưu Chu Hưng). Khi anh chị và cháu Lưu Quỳnh Thơ mất năm 1988, các anh tôi muốn đón mẹ tôi đến ở cùng, nhưng bà không muốn rời xa ngôi nhà - nơi in dấu bao kỷ niệm máu thịt của cuộc đời mình. Chỉ đến khi đã già yếu bà mới chịu ra đi.

Bây giờ tất cả đã thay đổi. Không còn người nghệ sĩ nào ở trong căn nhà đó nữa. Chỉ còn những dư âm và vang bóng của một thời… Thỉnh thoảng tôi vẫn về lại nhà 96A, bởi ở đó còn một căn phòng nhỏ nằm khuất nẻo trên tầng 3, chính đó là căn phòng của anh Vũ, chị Quỳnh đã ở. Mọi thứ trong căn nhà đều đã cũ, xuống cấp nhưng chúng tôi vẫn lưu giữ và để nguyên mọi thứ như nó vốn có mấy chục năm nay.

Căn phòng mà ngày đêm anh Vũ ngồi đó sáng tác trên cái bàn gỗ nhỏ duy nhất có thể đặt trong căn nhà. Chị Quỳnh chỉ cho các con ngồi vào chiếc bàn đó học bài khi bố đi công tác vắng nhà, còn thì chị và các cháu đều kê sách vở lên gối để học và sáng tác. Mỗi năm vào dịp lễ tết hay ngày giỗ anh chị tôi đến hương khói thuê người dọn dẹp. Mỗi lần về đều đầy ắp những kỷ niệm không thể nguôi quên về cha mẹ, anh chị em trong gia đình".

Tôi theo chân nhà phê bình Lưu Khánh Thơ đến ngôi nhà 96A. Mọi thứ đều cũ kỹ nhưng nguyên vẹn, cái giá sách nhỏ bị phủ một lớp bụi thời gian. Căn nhà nhỏ, mọi vật dụng đều bé. Nó quá bé nhỏ so với một gia tài lớn thơ ca, kịch mà Lưu Quang Vũ, Xuân Quỳnh để lại.

Thật khó tưởng tượng được rằng, căn phòng bé nhỏ, cũ kỹ và không có bất cứ một gia tài lớn nào trong cả một thời kỳ dài của chặng đường sống và viết của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ lại cho ông cảm hứng tràn đầy để sáng tác ra những vở kịch bất hủ, đậm tính thời sự cho đến ngày hôm nay trên sân khấu kịch của những nhà hát lớn nhỏ của sân khấu Việt Nam.

Ngôi nhà đã đi vào lịch sử thơ ca, kịch và cả trong lòng những người yêu mến ông. Ngôi nhà đã đi vào dấu ấn đời thơ Lưu Quang Vũ với bài thơ "Nhà chật" mà đọc lên đã thấy cả một quãng đời ông đã sống và cống hiến đầy ắp những vui buồn: "Nhà chỉ mấy thước vuông, sách vở xếp cạnh nồi/ Nếu nằm mơ, em quờ tay là chạm vào thùng gạo/ Ô tường nhỏ treo tranh và phơi áo/ Ta chỉ có mấy thước vuông cho hạnh phúc của mình/ Nhà chật như khoang thuyền hẹp nhỏ giữa sông/ Vừa căng buồm để đi, vừa nấu cơm để sống/ Phải bỏ hết những gì không cần thiết/ Ta chỉ có mấy thước vuông cho hành lý của mình/ Khoảng không gian của anh và em/ Khi buồn bã em không thể quay mặt đi nơi khác/ Anh không giấu em một nghĩ lo nào được/ Ta chỉ có mấy thước vuông để cùng khổ cùng vui/ Anh ngẩng lên là ở cạnh em rồi/ Bạn thuyền ơi, ngoài kia chiều lộng gió/ Bên cửa sổ của gian phòng nhỏ/ Mắt em xanh thăm thẳm những chân trời...".

Độc giả nhí “đội nắng” đến đến Văn Miếu tham dự Hội sách Thiếu nhi

Sáng nay (1/6), tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Sở TT&TT Hà Nội đã tổ chức khai mạc Hội sách Thiếu nhi với chủ đề “Hè vui - Sách hay”. Mặc dù thời tiết khá oi nóng nhưng đông đảo độc giả nhí lẫn phụ huynh vẫn tưng bừng đến tham gia ngày hội lần đầu tiên được tổ chức ở Văn Miếu này.

Hội sách được mở cửa từ ngày 1/6 đến 5/6/2016. Từ năm nay, sự kiện này sẽ được tổ chức thường niên nhằm tạo không gian, tôn vinh văn hóa đọc cho thế hệ trẻ và các hoạt động ý nghĩa dành cho thiếu niên, nhi đồng.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Ngô Văn Quý chia sẻ, với chủ đề “Hè vui - Sách hay”, “Hội sách Thiếu nhi 1/6/2016” hội tụ 40 gian hàng cùng nhiều thể loại, đầu sách hay. Tại đây, bạn đọc “nhí” sẽ được tham gia nhiều chương trình giao lưu, với các tác giả viết cho thiếu nhi như: Nhà thơ Trần Đăng Khoa, bố mẹ của dịch giả Đỗ Nhật Nam, nhà văn Hồ Thị Hải Âu...

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Ngô Văn Quý đánh trống khai hội.

Ngoài ra, công chúng sẽ được trao đổi kiến thức, hướng dẫn kỹ năng đọc sách, kỹ năng thực hành theo sách tại tọa đàm “Đọc sách cùng con 10 phút mỗi ngày”. Bên cạnh đó, bạn đọc nhí còn được tham gia các trò chơi trí tuệ, tập làm “nhà khoa học nhí” thông qua các chương trình “học mà chơi, chơi mà học” như “Từ đọc sách đến Stem”, “Thi thuyết trình các sản phẩm khoa học”, “Chơi với các từ khóa để thành Nhà Thông thái”. Hay, tham gia các cuộc thi “Ông nói gà, bà nói vịt”, “Thử tài họa sĩ”…

Không chỉ có độc giả nhí Việt Nam mà còn có rất nhiều độc giả nước ngoài cũng đến tham gia sự kiện này.

Đặc biệt, tại “Hội Sách Thiếu nhi 1/6/2016”, BTC sẽ phát động cuộc thi “Tìm kiếm Đại sứ Văn hóa đọc Thủ đô” dành cho các em học sinh các trường Tiểu học, THCS, THPT trên địa bàn Hà Nội và phát động phong trào “Đọc sách 10 phút mỗi ngày” trong cộng đồng, hướng tới đối tượng là các em học sinh các cấp và sinh viên trong hệ thống trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố.

Dù thời tiết khá nóng nhưng rất nhiều phụ huynh và học sinh vẫn đến tham dự ngày hội này.

Bên cạnh đó, với mục đích hướng đến trẻ em và vì trẻ em, BTC sẽ tiếp nhận sách do các đơn vị tham gia Hội sách và bạn đọc ủng hộ để tổ chức trao tặng cho các Trường và Trung tâm nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn Thủ đô. Thời điểm này, học sinh cả nước bắt đầu được nghỉ hè, do đó, sự kiện này vô cùng bổ ích với các độc giả nhí.

Các độc giả nhí rất háo hức vì được đọc nhiều loại sách yêu thích.

Ngoài ra, theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Ngô Văn Quý khẳng định “Với truyền thống hiếu học và luôn đề cao tri thức của dân tộc, sinh thời, Bác Hồ luôn nhắc nhở mọi người cần phải chăm đọc sách. Người nói: “Sách là thuốc bổ tinh thần”, “Siêng xem sách và xem được nhiều sách là việc làm đáng quý”. Vì vậy, tôi kêu gọi tất cả mọi người, nhất là các cháu thiếu nhi hãy dành thời gian cho việc đọc sách, hãy đọc sách mỗi ngày dù chỉ là 10 phút để nâng cao kiến thức, rèn luyện kỹ năng và phát triển tư duy, đồng thời góp phần giáo dục và rèn luyện nhân cách con người Việt Nam”, ông Quý kêu gọi.

Nhiều loại sách được giảm giá với các phần trăm khá hấp dẫn.

Với những hoạt động bổ ích trên, BTC tin tưởng, “Hội sách Thiếu nhi 1/6/2016” không chỉ là điểm hẹn văn hóa của thiếu niên, nhi đồng Thủ đô mà còn góp phần khẳng định truyền thống hiếu học, tinh thần “tôn sư trọng đạo”, hướng tới xây dựng xã hội học tập qua việc phát triển phong trào đọc sách và tôn vinh văn hóa đọc của thế hệ trẻ từ gia đình, nhà trường và xã hội.

Độc giả nhí “đội nắng” đến đến Văn Miếu tham dự Hội sách Thiếu nhi

Sáng nay (1/6), tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Sở TT&TT Hà Nội đã tổ chức khai mạc Hội sách Thiếu nhi với chủ đề “Hè vui - Sách hay”. Mặc dù thời tiết khá oi nóng nhưng đông đảo độc giả nhí lẫn phụ huynh vẫn tưng bừng đến tham gia ngày hội lần đầu tiên được tổ chức ở Văn Miếu này.

Hội sách được mở cửa từ ngày 1/6 đến 5/6/2016. Từ năm nay, sự kiện này sẽ được tổ chức thường niên nhằm tạo không gian, tôn vinh văn hóa đọc cho thế hệ trẻ và các hoạt động ý nghĩa dành cho thiếu niên, nhi đồng.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Ngô Văn Quý chia sẻ, với chủ đề “Hè vui - Sách hay”, “Hội sách Thiếu nhi 1/6/2016” hội tụ 40 gian hàng cùng nhiều thể loại, đầu sách hay. Tại đây, bạn đọc “nhí” sẽ được tham gia nhiều chương trình giao lưu, với các tác giả viết cho thiếu nhi như: Nhà thơ Trần Đăng Khoa, bố mẹ của dịch giả Đỗ Nhật Nam, nhà văn Hồ Thị Hải Âu...

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Ngô Văn Quý đánh trống khai hội.

Ngoài ra, công chúng sẽ được trao đổi kiến thức, hướng dẫn kỹ năng đọc sách, kỹ năng thực hành theo sách tại tọa đàm “Đọc sách cùng con 10 phút mỗi ngày”. Bên cạnh đó, bạn đọc nhí còn được tham gia các trò chơi trí tuệ, tập làm “nhà khoa học nhí” thông qua các chương trình “học mà chơi, chơi mà học” như “Từ đọc sách đến Stem”, “Thi thuyết trình các sản phẩm khoa học”, “Chơi với các từ khóa để thành Nhà Thông thái”. Hay, tham gia các cuộc thi “Ông nói gà, bà nói vịt”, “Thử tài họa sĩ”…

Không chỉ có độc giả nhí Việt Nam mà còn có rất nhiều độc giả nước ngoài cũng đến tham gia sự kiện này.

Đặc biệt, tại “Hội Sách Thiếu nhi 1/6/2016”, BTC sẽ phát động cuộc thi “Tìm kiếm Đại sứ Văn hóa đọc Thủ đô” dành cho các em học sinh các trường Tiểu học, THCS, THPT trên địa bàn Hà Nội và phát động phong trào “Đọc sách 10 phút mỗi ngày” trong cộng đồng, hướng tới đối tượng là các em học sinh các cấp và sinh viên trong hệ thống trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố.

Dù thời tiết khá nóng nhưng rất nhiều phụ huynh và học sinh vẫn đến tham dự ngày hội này.

Bên cạnh đó, với mục đích hướng đến trẻ em và vì trẻ em, BTC sẽ tiếp nhận sách do các đơn vị tham gia Hội sách và bạn đọc ủng hộ để tổ chức trao tặng cho các Trường và Trung tâm nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn Thủ đô. Thời điểm này, học sinh cả nước bắt đầu được nghỉ hè, do đó, sự kiện này vô cùng bổ ích với các độc giả nhí.

Các độc giả nhí rất háo hức vì được đọc nhiều loại sách yêu thích.

Ngoài ra, theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Ngô Văn Quý khẳng định “Với truyền thống hiếu học và luôn đề cao tri thức của dân tộc, sinh thời, Bác Hồ luôn nhắc nhở mọi người cần phải chăm đọc sách. Người nói: “Sách là thuốc bổ tinh thần”, “Siêng xem sách và xem được nhiều sách là việc làm đáng quý”. Vì vậy, tôi kêu gọi tất cả mọi người, nhất là các cháu thiếu nhi hãy dành thời gian cho việc đọc sách, hãy đọc sách mỗi ngày dù chỉ là 10 phút để nâng cao kiến thức, rèn luyện kỹ năng và phát triển tư duy, đồng thời góp phần giáo dục và rèn luyện nhân cách con người Việt Nam”, ông Quý kêu gọi.

Nhiều loại sách được giảm giá với các phần trăm khá hấp dẫn.

Với những hoạt động bổ ích trên, BTC tin tưởng, “Hội sách Thiếu nhi 1/6/2016” không chỉ là điểm hẹn văn hóa của thiếu niên, nhi đồng Thủ đô mà còn góp phần khẳng định truyền thống hiếu học, tinh thần “tôn sư trọng đạo”, hướng tới xây dựng xã hội học tập qua việc phát triển phong trào đọc sách và tôn vinh văn hóa đọc của thế hệ trẻ từ gia đình, nhà trường và xã hội.

100 gian hàng, 30.000 đầu sách được giới thiệu trong Ngày Sách Việt Nam lần 3

Từ khi Thủ tướng Chính phủ quyết định lấy ngày 21/4 hàng năm là Ngày Sách Việt Nam, Việt Nam đã tổ chức thành công 2 lần Ngày Sách Việt Nam trên phạm vi cả nước. Năm nay, Ngày Sách Việt Nam lần thứ 3 tiếp tục được tổ chức nhằm khẳng định, tôn vinh giá trị của sách.

Tại buổi gặp gỡ báo chí sáng nay, 15/4, ông Chu Hoà - Cục trưởng Cục Xuất bản, In ấn và Phát hành cho biết, điểm nhấn của Ngày Sách Việt Nam lần thứ 3 là Hội sách sẽ diễn ra từ 20 đến 24/4 tại Công viên Thống Nhất, Hà Nội. Trong khuôn khổ của sự kiện này sẽ có 87 đơn vị xuất bản, phát hành trên cả nước (30 nhà xuất bản và 57 đơn vị phát hành sách) với hơn 100 gian hàng và 30.000 đầu sách quốc văn và sách ngoại văn (bao gồm cả sách nhập khẩu).

Đặc biệt, trong suốt 5 ngày diễn ra ngày sách sẽ có 36 sự kiện do các đơn vị xuất bản, phát hành tổ chức. Trong đó, có nhiều hoạt động đáng chú ý như: giao lưu, tạo đàm về sách với các tác giả, nhà nghiên cứ, nhà lý luận; quyên góp sách cũ để tặng người nghèo, vùng sâu vùng xa; tôn vinh những người lưu giữ sách...

Ông Chu Hoà - Cục trưởng Cục Xuất bản, In ấn và Phát hành đang chia sẻ thông tin với báo chí về Ngày Sách Việt Nam lần thứ 3. Ảnh: HTL.

“Ngày sách Việt Nam không phải là ngày bán sách hay hội chợ sách mà là hoạt động vui vẻ nhằm tôn vinh văn hoá đọc, xây dựng một truyền thống đẹp về văn hoá đọc của cộng đồng từ một nước có nghìn năm văn hiến”, ông Hoà nhấn mạnh.

Ông Chu Hoà cũng khẳng định, do kinh phí eo hẹp nên dù quy mô không to hơn các năm trước nhưng chất lượng sẽ tốt hơn. Để đạt được mục đích này, năm nay BTC thực hiện một số cải tiến trong công tác tổ chức và quản lý Ngày Sách Việt Nam như: yêu cầu các đơn vị tham gia phải có gian hàng đẹp và phải có sự kiện để thu hút khách đến với gian hàng; huy động nguồn lực để tạo sân chơi phong phú hơn các năm trước.

Theo ông Hoà, sự kiện Ngày Sách Việt Nam năm nay có sự tham gia của 37 tỉnh thành và Bộ ngành. Trong đó, một số bộ và tỉnh thành như: Bộ Công An, Bộ Quốc Phòng, Bộ Giáo dục & Đào tạo, Hà Nam, Nam Định, Bắc Ninh… đã có kế hoạch rất chi tiết gửi cho BTC từ rất sớm.

BTC cam kết Ngày Sách Việt Nam lần 3 sẽ chất lượng hơn hai lần trước. Ảnh: TL.

Về vấn đề kiểm soát sách in lậu hoặc sách không được phép xuất bản trong suốt những ngày diễn ra Ngày Sách Việt Nam, Cục trưởng Cục Xuất bản, In ấn và Phát hành khẳng định, các đơn vị đưa sách nào ra Hội chợ sách đều phải báo cáo để xem sách đó có thuộc diện sách không hợp pháp không. Kể cả sách toạ đàm – giao lưu, các đơn xuất bản – phát hành cũng phải nộp các cuốn sách đó lên BTC kiểm tra nội dung trước rồi mới cho phép. Nếu BTC phát hiện sách bày bán trên Hội chợ có tính chất khả nghi sẽ xử lí ngay.

Ngoài ra, hàng ngày BTC cũng bố trí người trực để xử lí kịp thời những trường hợp sai phạm. Tuy nhiên, ông Hoà cũng tâm sự rằng do lượng người của BTC mỏng nên dù có chia nhau kiểm soát cũng chỉ là hạn chế tình trạng sách lậu tràn lan trong Ngày Sách Việt Nam chứ không thể loại bỏ được hết.

Những tấm gương ham đọc và tự học thời nay

Nhân kỷ niệm lần thứ 3 Ngày Sách Việt Nam (21/4), Nhà sách Tân Việt và NXB Thông tin và Truyền thông đã liên kết cho ra mắt cuốn “Những tấm gương ham đọc sách và tự học thời đại Hồ Chí Minh”.

Đây là một tác phẩm viết về Bác Hồ và những nhân vật lỗi lạc thời đại Hồ Chí Minh gắn với việc đọc và tự học suốt đời. Tác giả của sách là TS Vũ Dương Thúy Ngà, Vụ trưởng Vụ Thư viện, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Cuốn sách dày 200 trang được chia thành hai phần, trong đó phần một viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với nguồn tư liệu dồi dào, tác giả khẳng định vai trò của việc tự học và đọc sách báo đối với cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác Hồ; nêu rõ sự chú trọng đặc biệt của Người trong việc khuyến đọc, xây dựng nơi đọc sách báo cho nhân dân, khuyến khích mọi người thực hiện việc học suốt đời với khát vọng đưa dân tộc Việt Nam trở thành một dân tộc thông thái.

Ở phần hai, tác giả viết về 6 nhân vật lỗi lạc gồm: Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các GS Tạ Quang Bửu, Trần Đại Nghĩa, Đào Duy Anh, Tôn Thất Tùng và Hoàng Tụy. Đây là những trí thức tiêu biểu cho những lĩnh vực khoa học khác nhau của Việt Nam và đều đã được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh cho những công trình khoa học có giá trị đóng góp cho đất nước.

Tác giả đã dày công tìm hiểu và hệ thống hóa các tư liệu, giới thiệu phương pháp đọc và tự học của các vị trên nhằm giúp độc giả có cái nhìn tổng quan và áp dụng phù hợp với công việc, lĩnh vực nghề nghiệp của mình.

Với tư cách là Bộ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) và một nhà giáo, GS Tạ Quang Bửu luôn chú trọng đến việc đọc sách của cả thày và trò. Là người có hiểu biết sâu rộng về toán học, ông đã chỉ ra những tài liệu cần đọc để dạy tốt hơn. Ông khuyến khích học sinh đọc các sách văn học để nâng cao lòng ham thích sáng tạo.

Nhà văn hóa Đào Duy Anh chú trọng việc tìm đến những tư liệu gốc kết hợp với điền dã.

Giáo sư Bác sĩ Tôn Thất Tùng chú trọng việc đọc toàn diện, yêu cầu các bác sĩ không chỉ đọc tài liệu ngành Y mà còn phải đọc tài liệu văn hóa lịch sử.

Nhà toán học Hoàng Tụy cũng chú trọng đọc toàn diện, đặc biệt là sách văn học để phát huy trí tưởng tượng, nuôi dưỡng sự sáng tạo, bồi dưỡng tâm hồn…

Mục đích của tác phẩm như trong phần Lời nói đầu tác giả viết, nhằm: “Cung cấp cho bạn đọc những tấm gương sáng để cùng soi chung. Soi để học, học để hành, mỗi người sẽ học được cách nuôi dưỡng và phát triển năng lực tự học qua sách báo, tư liệu, khả năng tư duy sáng tạo, làm cho cuộc sống của mình, của cộng đồng và của dân tộc trở nên tốt đẹp hơn”.

TS Vũ Dương Thúy Ngà còn bày tỏ mong muốn sẽ có nhiều người cùng chung tay “khơi nguồn và hun đúc thêm truyền thống hiếu học, ham đọc sách và năng lực sáng tạo của con người Việt Nam gắn với sự phát triển trường tồn của dân tộc và đất nước”.

“Những tấm gương ham đọc sách và tự học thời đại Hồ Chí Minh” ngoài giá trị lịch sử, giá trị tư liệu, sách còn còn là tài liệu tham khảo hữu ích giúp cho độc giả, đặc biệt là học sinh, sinh viên trau dồi phát triển phương pháp đọc và tự học thông qua các bài học từ các tấm gương trên.

Sách cũng có thể là món quà quý để các bậc phụ huynh, các thày cô giáo có thể thông qua đó hướng dẫn, giúp cho thế hệ trẻ hình thành sự ham thích và gắn bó lâu dài với việc đọc, khích lệ niềm say mê tự học suốt đời, góp phần phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập ở Việt Nam.